Zadanie 9. (0–4)
Treść
W badaniach mózgu człowieka stosuje się różnorodne techniki pozwalające określić, które obszary kory mózgowej uaktywniają się w trakcie wykonywania określonych zadań. Metoda tomografii pozytonowej polega na tym, że do organizmu badanej osoby wprowadza się cząsteczki glukozy znakowane radioaktywnymi izotopami i obserwuje gromadzenie się izotopu w miejscach intensywnej pracy komórek kory mózgowej. Na rysunkach przedstawiono obrazy kory mózgowej zdrowego człowieka, zachowującego świadomość i wykonującego różne czynności związane z mową. Badana osoba: najpierw słuchała wypowiadanych przez kogoś słów (I), następnie czytała słowa bez ich wypowiadania (II), sama wypowiadała słowa (III) oraz opisywała znaczenie słów przy pomocy czasowników i przymiotników (IV). Ciemnymi punktami zaznaczono obszary wykazujące zwiększoną koncentrację radioaktywnego izotopu podczas danej czynności. Na podstawie: S. Greenfield, Mózg, Warszawa 1999 i Biologia, N.A. Campbell (red.) Poznań 2012, s. 1077. a) Wyjaśnij, dlaczego w miejscach intensywnej pracy komórek kory mózgowej obserwuje się gromadzenie radioaktywnego izotopu. b) Na podstawie wyników badania (I–IV) sformułuj dwa wnioski dotyczące aktywności kory mózgowej podczas wykonywania czynności związanych z mową.
1. ...................................................................................................................................................
2. ................................................................................................................................................... c) Przyporządkuj płatom kory mózgowej (1–4) odpowiednie obszary funkcjonalne (A–D), które są w nich zlokalizowane.
1. płat czołowy ..........
A. obszar słuchowy
2. płat ciemieniowy ..........
B. obszar czuciowy
3. płat skroniowy ..........
C. obszar wzrokowy
4. płat potyliczny ..........
D. obszar kojarzeniowy
Pokaż odpowiedź
Rozwiązanie
Intensywnie pracujące komórki kory mózgowej / neurony mają duże zapotrzebowanie na glukozę jako źródło energii – jest przez nie pobierana i dlatego w danych obszarach gromadzą się jej znakowane cząsteczki (i produkty ich przemian).
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wykorzystanie glukozy (do uzyskania energii) przez intensywnie pracujące komórki kory mózgowej / wychwytywanie jej z krwi
0 pkt – za niepoprawne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi 9.b) (0–2)
Rozwiązanie
• Różne rodzaje aktywności związanych z mową pobudzają różne obszary kory mózgowej.
• Podczas wykonywania różnych czynności związanych z mową współpracują zawsze (co najmniej) dwa ośrodki w korze mózgowej.
• Największą aktywność kory mózgowej obserwuje się przy czytaniu słów, a najmniejszą – przy nadawaniu znaczeń słowom.
Schemat punktowania
2 pkt – za dwa poprawnie sformułowane wnioski
1 pkt – za tylko jeden poprawnie sformułowany wniosek
0 pkt – za podanie dwóch nieprawidłowych wniosków lub brak odpowiedzi 9.c) (0–1)
Rozwiązanie
1. – D, 2. – B, 3. – A, 4. – C.
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne przyporządkowanie wszystkich czterech elementów
0 pkt – za błędne przyporządkowanie nawet jednego elementu lub brak odpowiedzi